มฟล. จัดประชุมเพื่อนำเสนอผลวิจัยเร่งด่วน แก้วิกฤตสารพิษน้ำโขง-กก-สาย ชูนวัตกรรม-กฎหมาย-สุขภาพ นโยบายขับเคลื่อนแก้ปัญหาข้ามพรมแดน

[English Below]

มฟล. จัดประชุมเพื่อนำเสนอผลวิจัยเร่งด่วน แก้วิกฤตสารพิษน้ำโขง-กก-สาย ชูนวัตกรรม-กฎหมาย-สุขภาพ นโยบายขับเคลื่อนแก้ปัญหาข้ามพรมแดน

.

มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง (มฟล.) จัดการนำเสนอสรุปผลโครงการวิจัยและนวัตกรรมเร่งด่วน "แก้ไขปัญหาน้ำโขง-น้ำกก-น้ำสาย จังหวัดเชียงราย" เมื่อวันจันทร์ที่ 23 มีนาคม 2569 เวลา 09.00–12.00 น. ณ ห้องประชุมดอยแง่ม อาคารวันชัย ศิริชนะ (AD1) โดยมี ผศ.ดร.มัชฌิมา นราดิศร อธิการบดี เป็นประธาน โครงการครอบคลุมมิติสิ่งแวดล้อม สุขภาพ กฎหมาย วัฒนธรรม และเศรษฐกิจชุมชน

.

โครงการชุดนี้มีจุดกำเนิดจากวิกฤตการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในลุ่มน้ำกก-สาย-รวก-โขง ซึ่งผลตรวจวัดคุณภาพน้ำปี 2568 พบค่าสูงเกินมาตรฐาน มีสาเหตุหลักจากกิจกรรมเหมืองแร่ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา

.

ในด้านนวัตกรรมสิ่งแวดล้อม ผศ.ดร.ณัฐยา ต๊ะวิไชย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์ พัฒนา "วัสดุดูดซับทางเลือก" เพื่อกำจัดสารหนูและตะกั่วในแหล่งน้ำ วัสดุที่ใช้ ได้แก่ ถ่านชีวภาพ (Biochar) ผลิตจากซังข้าวโพด ไผ่กิมซุง ไผ่เลี้ยง เปลือกและกะลากาแฟ รวมถึงเถ้าลอยจากภาคอุตสาหกรรม ผลการทดสอบพบว่าระบบกรองแบบเรียงชั้น 3 ชั้นที่พัฒนาขึ้น สามารถกำจัดสารหนูออกจากน้ำได้ถึง 96.2% และเมื่อนำถ่านชีวภาพผสมลงในดิน ยังช่วยลดการสะสมสารหนูในผักที่ปลูกได้มากกว่าครึ่งหรือมากกว่า 50% ที่สำคัญ ถ่านชีวภาพทุกชนิดที่ทดสอบไม่ปล่อยสารพิษซ้ำลงสู่ดินหรือน้ำ จึงปลอดภัยสำหรับใช้ในแปลงเกษตร และถ่านชีวภาพ 30 กิโลกรัม บำบัดน้ำปนเปื้อนได้ 600,000 ลิตร

.

โครงการได้จัดอบรมให้ชาวบ้านในตำบลท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรและแรงงานหญิง ผลพบว่าผู้เข้าร่วมกว่า 65% มั่นใจว่าสามารถนำเทคโนโลยีนี้ไปทำเองได้ที่บ้าน และมีความสนใจรวมกลุ่มกันผลิตถ่านชีวภาพใช้เองในชุมชน โดยใช้เตาเผาถังน้ำมันขนาด 200 ลิตรที่ดัดแปลงขึ้น ซึ่งหาได้ง่ายและมีต้นทุนต่ำ

.

ด้านสุขภาพ ผศ.ดร.เกศมณี มูลปานันท์ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ ทำการตรวจวัดสารหนูในปัสสาวะเด็กวัยเรียนในลุ่มน้ำกก พบค่าเฉลี่ย 40.24 ไมโครกรัมต่อลิตร โดยกลุ่มที่ใช้น้ำบาดาลมีค่าสูงกว่ากลุ่มที่ใช้น้ำผ่านการกรอง ขณะที่ ผศ.ดร.สุนทรี สุรัตน์ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ ดำเนินการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) แบบเร่งด่วนในกลุ่มตัวอย่าง 451 คน ใน 4 พื้นที่ และตรวจสารหนูสะสมในเล็บ 90 ราย พบ 17.8% มีค่าเกินเกณฑ์เฝ้าระวัง นอกจากนี้ยังพบผลกระทบด้านสังคมและเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งความกังวลเรื่องรายได้ครัวเรือน ความไม่มั่นคงในการดำรงชีวิต และความเชื่อมั่นต่อคุณภาพแหล่งน้ำ

.

ผลการวิจัยนำไปสู่การผลักดันเชิงนโยบายในหลายระดับ ทั้งคณะกรรมการติดตามคุณภาพน้ำระดับจังหวัด กระทรวงสาธารณสุขที่สั่งการให้จัดทำแผนเฝ้าระวัง 5 ปี และรองนายกรัฐมนตรีในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ที่สั่งการให้กรมควบคุมมลพิษติดตามตรวจสอบการปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำกกอย่างต่อเนื่อง

.

ด้านกฎหมายและสิทธิ รศ.ดร.ชูเกียรติ น้อยฉิม สำนักวิชานิติศาสตร์ ศึกษากลไกกฎหมายภายในประเทศเพื่อเรียกร้องการคุ้มครองและชดเชยประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษข้ามพรมแดน ขณะที่ ผศ.ดร.ยศพนธ์ นิติรุจิโรจน์ เสนอการใช้กลไกสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ โดยชี้ว่าการนำเสนอรายงาน UPR รอบที่ 4 ของไทยในเดือนพฤศจิกายน 2569 เป็นโอกาสสำคัญในการยกระดับประเด็นนี้สู่เวทีโลก

.

ด้านสังคม ผศ.ปฐมพงศ์ มโนหาญ สำนักวิชานวัตกรรมสังคม นำเสนอโมเดล "วิทยาศาสตร์พลเมือง" (Transboundary Citizen Science) พัฒนาภาคประชาชนเฝ้าระวังคุณภาพน้ำด้วยตนเองผ่านเครื่องมือดิจิทัล เพื่อลดการพึ่งพาข้อมูลจากภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว และเสนอให้สถาบันการศึกษาในพื้นที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางองค์ความรู้เชื่อมโยงวิทยาศาสตร์กับภูมิปัญญาท้องถิ่น ส่วน นางสาวออมสิน บุญเลิศ ศึกษาความมั่นคงทางอาหารของชุมชนบ้านห้วยลึก อำเภอเวียงแก่น พบวิถีอาหารชาติพันธุ์กว่า 148 เมนูกำลังเสี่ยงสูญหาย

.

ภายหลังการนำเสนอ ผศ.ดร.มัชฌิมา พร้อมคณะผู้บริหาร ได้ร่วมให้ข้อเสนอแนะแก่นักวิจัยทุกโครงการ โดยเน้นให้ปรับผลการวิจัยให้อยู่ในรูปแบบที่ประชาชนสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ได้จริง เพื่อสร้างผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ชายแดนอย่างสูงสุด

รูปภาพเพิ่มเติม : https://www.facebook.com/share/p/1Tdddx2BMo/

.

MFU Unveils Urgent Research on Mekong-Kok-Sai Contamination Crisis, Driving Innovation, Health and LegalSolutions Across Borders

.

On Monday, March 23, 2026, Mae Fah Luang University (MFU), led by Assistant Professor Dr. Matchima Naradisorn, President, has presented urgent research findings addressing arsenic and heavy metal contamination in the Mekong–Kok–Sai river basin in Chiang Rai — a growing cross-border crisis linked to upstream mining activities in Shan State, Myanmar.

.

The project was initiated following 2025 water quality tests that detected arsenic and heavy metal levels exceeding safety standards in the Kok–Sai–Ruak–Mekong river basin, providing critical evidence of contamination linked to upstream mining activities in Shan State, Myanmar.

.

Innovation for real-world use —Assistant Professor Dr. Nattaya Tawijai (School of Science) developed low-cost biochar-based filtration systems capable of removing up to 96.2% of arsenic, while reducing toxin accumulation in crops by over 50% — using safe, locally available materials. Initial field training in Chiang Mai indicates strong potential, with over 65% of participants confident in applying the technology independently and interested in community-based production.

.

In terms of health impact, Assistant Professor Dr. Ketmanee Moonpanane (School of Nursing) found elevated arsenic levels among children, while Assistant Professor Dr. Soontaree Surat (School of Health Sciences) reported that 17.8% of samples exceeded safety thresholds, alongside significant socio-economic impacts. .

Policy impact —the research findings have informed actions at multiple levels, including a 5-year public health surveillance plan and directives for continuous monitoring by relevant national agencies.

.

From a legal perspective, Associate Professor Dr. Chukiat Noi-Chim (School of Law) highlighted legal mechanisms for protection and compensation, while Assistant Professor Dr. Yossapon Nitirujirot emphasized the opportunity to elevate the issue globally through Thailand’s upcoming UPR submission.

.

Citizen-driven solutions —Assistant Professor Pathompong Manohan (School of Social Innovation) proposed a Transboundary Citizen Science model, enabling communities to monitor water quality using digital tools, while Ms. Omsin Boonlert highlighted risks to local food security, with over 148 ethnic food items at risk of disappearing.

.

Closing the session, Assistant Professor Dr. Matchima Naradisorn and the university executives underscored the importance of turning research into practical, accessible solutions — driving real impact on the quality of life for communities along the border.